Boskie pszczoły

Starogrecka moneta z miasta Efez.Pszczoły intrygowały człowieka od najdawniejszych czasów. Wśród cywilizacji starożytnych pozyskiwanie produktów pszczelich stanowiło ważną rolę gospodarczą, mając również niebagatelne znaczenie ze względu na ich późniejsze przeznaczenie lecznicze i rytualne. Wyjątkowa organizacja pszczelej rodziny, jej wewnętrzne uporządkowanie cieszyło się wielką estymą naszych przodków i przeniknęło do symboliki religijnej i kultury m.in Egipcjan, Babilończyków, Greków czy też mieszkańców obecnych Indii.

EGIPT

Najstarsza znana cywilizacja Starożytnego Egiptu oddawała pszczołom szczególny kult. Wizerunek pszczoły był atrybutem faraonów, władca był tytułowany Księciem Pszczół. Po połączeniu Dolnego i Górnego Egiptu nowi władcy posługiwali się symbolem zjednoczenia: pszczołą i turzycą.  Pszczoły uważano za istoty solarne, tj. wywodzące się ze sfer nieba, od istot boskich i świata nadprzyrodzonego. Jej wizerunek często pojawiał się w świątyniach m.in Hatshepsut, czy Kalbacha. Podanie mówiło, że gdy bóg Re płakał, jego łzy zamieniały się w pszczoły, inne, że pszczoły wydobywały się z rogu świętego byka Apisa. Odnaleźć je też można w świątyniach Ozyrysa, władcy świata podziemnego, gdyż wierzono, że to pszczoły są przewodnikami zmarłych na drodze do zaświatów. Miód ze względu na swoją wartość często był składany jako ofiara bogom. Ramzes III ofiarował 21.000 słoików bogu Hapi, władcy Nilu. Jeden z ówczesnych kronikarzy opisywał produkcję miodu pitnego przeznaczonego do składania świętym krokodylom w Crodilopolis w Fayum. Miód pitny jest jednym z najstarszych napojów alkoholowych na świecie. Produkowany z miodu, wody, słodu i drożdży był warzony przynajmniej od 6000 lat. Z wosku produkowano świece, stosowano go przy mumifikacji, używano do produkcji amuletów i figurek wykorzystywanych w praktykach magicznych.

W Egipcie czyniono pierwsze próby udomowienia pszczół i ich hodowli, ale zdaje się że nadal wyżej ceniono miód pozyskiwany od dzikich pszczół leśnych. Bartnictwo było ważnym rzemiosłem, pozostającym pod opieką władcy i  królewskich łuczników. Zapotrzebowanie na produkty pszczele przekraczało własne zasoby, dlatego miód sprowadzano także z ziem dzisiejszego Izraela, biblijnej krainy mlekiem i miodem płynącej.

KRETA / GRECJA

Pszczelarstwo do Grecji dotarło przez Kretę, kolebkę cywilizacji helleńskiej. Legenda głosi że to właśnie król wyspy Melliseus był odkrywcą pszczelarstwa. Mieszkańcy wyspy  oddawali cześć Bogini Matce, Bogini Śmierci Ker – często przedstawianych jako pszczoły. Z tego okresu zachowało się już stosunkowo wiele przekazów materialnych, jak biżuteria, monety i hieroglify przedstawiające te pracowite owady.

Starożytna Grecja to już bardzo wiele przykładów charakterystycznego kultu dla pszczół. Dla starożytnych, pszczoła była nie tylko posłańcem, ale bezpośrednim przedstawiciel bogów i bogiń na ziemi. Zdolność pszczół do tworzenia miodu traktowana było  jako zjawisko magiczne lub boskie rodzaj naturalnej alchemii, a pszczelarze cieszyli się dużym poważaniem, ze względu na cechy jakie im przypisywano, twierdzono, że pszczołami nie może zajmować się człowiek niegodny, tj. pozbawiony cnót. Wierzono, że najważniejsza dla greckiego świata wyrocznia delficka została wzniesiona przy pomocy pszczół; jej główną kapłankę nazywano Pszczołą Delficką.  Omphalos – święty kamień we wnętrzu świątyni miał kształt ula i pokryty był ornamentami przedstawiającymi pszczoły przy pracy. Melissae, czyli Pszczoły to określenie odnoszące się do wielu bogiń znanym nam z Mitologii, m.in: Artemidy, Afrodyty, Demeter, Ateny i dotyczyło głównie aspektów młodości, siły, godności i dziewictwa. Kapłanki świątyń niekiedy dla spotęgowania swoich spirytualnych doznań raczyły się niedojrzałym miodem produkowanym z nektarów oleandrów i rododendronów, który miał właściwości psychoaktywne. Ważnym świętem w kalendarzu starożytnych Greków były obchody poświęcone Artemidzie, podczas których odwoływano się do tajemnic duszy, odrodzenia, powstawania na nowo i życia po śmierci – jako personifikację tych zjawisk używano wizerunku pszczół. Z tego też mógł wynikać  długo pokutujący przesąd, że pszczoły wyłaniają się z ciał zwierząt po ich śmierci.

Etymologia słowa przeznaczenie w języku greckim odkrywa fascynujące powiązania z historią i sferą sakralną. Greckie słowo oznaczające przeznaczenie, śmierć, Boginię Śmierci to „e ker” (rodzaj żeński); słowo serce, piersi to „to ker” ( rodzaj nijaki ). Z kolei plaster miodu to „to kerion” ( nijaki ). Wspólny rdzeń „ker” odnosi się do uniwersalnych powiązań pszczół z ludzkim światem duchowym i najważniejszymi jego elementami

Tak jak dla religii, pszczoły były wielką inspiracją również dla filozofów, artystów i uczonych. Neoplatończycy uznawali miód za symbol mądrości. Wierzyli, że istnieje możliwość dotarcia do absolutnej esencji wiedzy i uduchowienia na drodze pracy i doświadczeń zbieranych niczym nektar z kwiatów, co określali jaki stan primum in Melissa – Duch Pszczeli. Grecy biegli w astronomii wyróżnili w konstelacji Raka zbiór gwiazd określanych jako Ul (Praesepe). Ich dobra widoczność na nocnym niebie miała gwarantować dobrą pogodę i odpowiednie warunki dla żeglarzy. Jest to grupa otwarta gwiazd położona w najwyższym punkcie nieba i wiązała się z tym określona symbolika, wierzono, że to brama przez które wrócą na ziemię utracone dusze, miejsce ich ponownych narodzin i miejsce boskiego natchnienia.  Jeszcze w  kulturze mykeńskiej budowano grobowce na kształt ówczesnych uli.

Nie brakowało rzecz jasna codziennych i prozaicznych zapewnień o wyjątkowości pszczelego złota. Grecki matematyk Pitagoras zapewniał, że jego długowieczność wynika z diety bogatej w miód. Hipokrates stosował preparaty na bazie produktów pszczelich w swojej praktyce medycznej. Homer chwalił sobie pożytki częstego spożywania miodu pitnego. Arystoteles poświęcił wiele miejsca na opis organizacji pszczelej rodziny, podobnie jak Wergiliusz. Piliniusz Starszy określał miód „słodyczą niebios” .

Pamiętajmy, że tajemnica powstawania miodu została odkryta stosunkowo niedawno, bo dopiero w XIX wieku.

13._Bhramari_Devi_originalINDIE


W Indiach bóg Wisznu jest często przedstawiany z niebieską pszczołą odpoczywającą na jego czole lub sam jako pszczoła siedząca na kwiecie lotosu. Pszczoły stały się również symbolem łagodnej Soma, bogini księżyca. Tworzą także cięciwę boga Kama, symbolizującej słodki ból miłości oraz liny okrętowe łodzi boga miłości Kamadevaa, z kolei Śiwa bywa przedstawiony jako trójkąt zwieńczony przez pszczołę. Indra, podobnie jak grecki Zeus miał być w dzieciństwie karmiony miodem, a Krishna nosił strój w charakterystyczne żółto-czarne pasy. Bardzo popularną w hinduskiej tradycji jest opowieść o bogini Bhramari Devi, która przybierając postać czarnej pszczoły rozesłała po Ziemi roje owadów do walki z demonami i nauki ludzkości Bhramaran – języka pszczół. Według tradycji Hindu brzęczenie pszczół ma dla człowieka niezwykle doniosłe znaczenie i odnosi się do sfery czakra – ośrodka duchowej harmonii. W hinduskiej kosmologii dźwięk pracujących pszczół jest jednym z elementów pozwalających poznać moc wszechświata. Szczęśliwy ten kto może stać wśród pszczół – może on doświadczyć, że buczący dźwięk jest głęboko zakorzeniony w nas samych i spaja wszystkie przepływające przez nas energię w jeden pulsujący punkt. 

RESZTA ŚWIATA

Kult pszczół rozwijał się równolegle i niezależnie od siebie na całym świecie. Starożytne budowle sakralne Babilonu wznoszono na ziemi uświęconej miodem. W Ameryce Południowej, wśród Majów istniał silny kult Ah-Muzen-Cab – Pszczelego Boga. Istniały całe miasta ukierunkowane na pozyskiwanie miodu, którym był głównym wotum ofiarnym w świątyniach Słońca, prowadzonych również w sąsiednich cywilizacjach Inków i Azteków.

W dawnych kulturach Australii i Afryki pszczoły często pojawiały się jako plemienne totemy. Wśród ludu San, zamieszkującego niegdyś obszary pustyni Kalahari istnieje legenda: pszczoła na swoim ciele przenosiła nad rzeką modliszkę, w końcu wyczerpana złożyła ją na pływającym po rzece kwiecie i zanim zmarła złożyła w jej ciele nasiono z którego wyrósł pierwszy człowiek. W legendach ludów pierwotnych opisujących genezę człowieka pszczoła jest często obecna np. u ugandyjskiego plemienia Baganda pierwszy człowiek był poddawany testom przez Boga, a jego wybranka serca przybierając postać pszczoły pomagała mu dokonywać prawidłowych wyborów.

Do celtyckich druidów pszczoły pochodziły z zaświatów skąd przynosiły nieznane człowiekowi mądrości. W niemieckiej tradycji, pszczoły pojawiały się wśród ludzi wyłaniając się z podziemnego świata i decydowały o ich przeznaczeniu. W nordyckiej legendzie, po policzkach bogini Frey spływały łzy z miodu.

PODSUMOWANIE

Pszczoły są znacznie starsze od ludzkości. Mogą powodować ból, potrafią też skutecznie uleczać liczne dolegliwości. Są silne i skutecznie się bronią w sytuacji zagrożenia, ale agresja nie jest ich głównym atrybutem. Działają jak jeden organizm dla dobra rodziny i własnego przetrwania. Produkują pożywienie i lekarstwa dla człowieka, a ich wewnętrzna harmonia pasjonuje i skrywa wiele nie odkrytych do dzisiaj tajemnic. Dla naszych przodków stały się przykładem boskiej inspiracji, mocy twórczej i niedoścignionej doskonałości. Będąc częścią świata przyrody wykraczały poza jej prozaiczność. Tym bardziej warto się pochylić nad ich środowiskiem i zastanowić, czy obecnie z wielkich orędowników ich pracy, człowiek swoim nieprzemyślanym działaniem nie staje się ich największym problemem.

About The Author

Masz pytanie dotyczące serwisu? Chcesz podjąć współpracę? Masz uwagi lub sugestię?

Skorzystaj z zakładki Kontakt

Admin – who has written posts on InstytutMiodu.pl.


Social tagging: > > > > > > >

Comments are closed.